بسم الله الرحمن الرحیم

 


تقدیر و تشکر


خدا را شکر که توفیق تحصیل علوم اهل بیت را به ما عنایت کرد.
این پژوهش را تقدیم میکنم به حضرت ولی عصر«عج»
با تشکر از همه ی اساتید و بزرگوارانی که حقیر را در نگارش این پژوهش یاری کردند.


چکیده
تحقیق پیش رو پژوهشی است در رابطه با معانی باب افعال که این تحقیق به دنبال این هست که با تقلیل تعداد معانی باب افعال موجب تسهیل یادگیری موضوع صرف شود .در ابتدا به مفهوم شناسی مساله و باب افعال پرداخته شده است ،سپس به بررسی و گردآوری معانی مطرح شده در کتب مختلف صرفی پرداخته شده و در مجموع نوزده معنی که در کتب مختلف صرفی مطرح شده آورده شده است سپس به بررسی قولی از صرف کاربردی در رابطه با تقلیل معانی مطرح شده پرداخته شده است.
در قدم آخر به تحلیل معانی مطرح شده پرداخته شده و در مجموع نوزده معنی مطرح شده به شش معنا تقلیل یافته است که به تفصیل در فصل آخر آمده ا

Contents
مقدمه  ............................................................................................................................................ 8
الف)تبیین مساله   ..........................................................................................................................8
ب)تجزیه مساله:  ............................................................................................................................ 8
بیان جایگاه بحث  ..............................................................................................................................  8
ثمرات بحث  .................................................................................................................................... 8
ثمرات علمی   ................................................................................................................................8
ثمرات کاربردی:   ..............................................................................................................................  8
فصل اول :مفهوم شناسی  .............................................................................................................. 9
فصل دوم:معانی مختلف باب افعال ...................................................................................................    12
1.    تعدیه :   .................................................................................................................................13
2.    صیرورت :   ...............................................................................................................................  13
3.    مفعول را دارای صفتی یافتن   .....................................................................................................  13
4.    دخول فاعل در زمان یا مکان :  .................................................................................................... 13
5.    دخول فاعل در مکان یا زمان یا عدد:   ............................................................................................  14
6.    رسیدن وقت:   ..........................................................................................................................  14
7.    سلب :  ...................................................................................................................................  14
8.    تعریض :   .................................................................................................................................  14
9.    مطاوعه:   ................................................................................................................................  14
10.    ضد معنای ثلاثی مجرد:  ..........................................................................................................  15
11.    معنای ثلاثی مجرد همراه تاکید و مبالغه:   .................................................................................  15
12.    نسبت:   .................................................................................................................................  15
13.    معنی ثلاثی مجرد:   ................................................................................................................  15
14.    اختیار:  ...................................................................................................................................  15
15.    هجوم:   ..................................................................................................................................  15
16.    تسمیه :   ...............................................................................................................................  15
17.    وصول:   ..................................................................................................................................  16
18.    تکثیر:  ....................................................................................................................................  16
19.    نفی غریزه:   ...........................................................................................................................  16
فصل سوم :تجزیه و تحلیل   ...............................................................................................................  17
مقدمه   ...........................................................................................................................................  18
معنای مجاز  .....................................................................................................................................  18
قول صرف کاربردی در باب ارجاع معانی باب افعال    ...............................................................................  18
1.    جعل:   .....................................................................................................................................  18
دسته اول)   .....................................................................................................................................  18
دسته دوم  ......................................................................................................................................  19
2.    نقل:  ........................................................................................................................................  19
دسته اول)وارد شدن فاعل در مبدا فعل  ..............................................................................................  19
دسته دوم)وارد کردن مفعول در مبدا فعل  ............................................................................................  19
دسته سوم)خارج شدن فعل از مبدا فعل یا خارج کردن مبدا فعل از مفعول که به سلب مشهور است ..........  20
دسته چهارم)افزایش اثر و تاکید بر فعل.    ............................................................................................ 20
نقدی بر نظر صرف کاربردی  .............................................................................................................. 20
قول نگارنده در باب معانی باب افعال ..................................................................................................    20
نتیجه   ............................................................................................................................................  22
منابع و مآخذ   ..................................................................................................................................  23


مقدمه

الف)تبیین مساله
همانطور که ریشه کلمات دارای معناست، هیات کلمات نیز معنادار است. یکی از هیئات کلمه که در علم صرف بحث می شود اوزان مزید برای فعل است. برای این اوزان معانی متعددی ذکر شده است که به نظر می رسد می توان برخی را به برخی دیگر ارجاع داد. هم چنین به ذهن می رسد برخی از این معانی شیوع استعمالی ندارند و به غلط به عنوان معنای وزن مزید، شناخته شده اند. این تحقیق در پی بررسی صحت و سقم معانی بیان شده و برگرداندن این معانی به یکدیگر تا حد امکان و متد علمی است.
در واقع در این تحقیق به دنبال آن هستیم  که ببینیم آیا می توان معانی باب افعال رابه یک یا دو معنای ارجاع داد به این معنا که آیا معناهای مذکور در باب افعال را می توان در معانی محدودتری به کار برد و این باب را برای موارد وسیع تر و گسترده تر و در عین حال محدودتر از لحاظ عددی استعمال کرد مثل این که آیا می توان معنای صیرورت را نوعی تعدیه دانست و فعلی که اینچنین معنایی از نظر ما دارد را با معنای تعدیه معنا کرد.
ب)تجزیه مساله:

موضوع:معانی باب افعال
محمول:قابلیت ارجاع معانی به معنای واحد
نسبت حکمیه: آیا می توان معانی باب افعال رابه یک یا دو معنای ارجاع داد به این معنا که آیا معناهای مذکور در باب افعال را می توان در معانی محدودتری به کار برد و این باب را برای موارد وسیع تر و گسترده تر و در عین حال محدودتر از لحاظ عددی استعمال کرد/نکرد


بیان جایگاه بحث:این بحث،بحثی  ادبی است که در علم صرف و بخش فعل در ذیل بحث ثلاثی مزید بررسی می شود و در پی آن است که در باب افعال که خود از انواع عل ثلاثی مزید است  معانی مختلف آن را بررسی کند.

ثمرات بحث

ثمرات علمی:ارجاع معانی به یکی یا دو معنا و کمتر شدن تعداد معانی باب افعال

ثمرات کاربردی:
الف)استفاده از این بحث در معنای آیات و روایات و متون عربی
ب)پی بردن به معنای احتمالی فعل بدون استفاده از لغت نامه و درک معنای مورد نظر



فصل اول

مفهوم شناسی

مفهوم شناسی اصطلاحی:در این پژوهش به دنبال این هستیم که آیادر باب افعال که یکی از ابواب ثلاثی مزید است معانی مطرح شده در کتب مختلف صرفی قابلیت ارجاع به معانی کم تری دارد یا نه
باب افعال:یکی از ابواب ثلاثی مزید است که بدین صورت است
افعل         یفعل      افعال         افعل


فصل دوم


معانی مختلف باب افعال

در باب افعال معانی متعددی در کتب صرفی ذکر شده که برخی از آن ها در اکثر کتب آمده است و برخی در کتب کمتر و برخی تنها در یک کتاب آورده شده است که ما به ترتیب کثرت ذکر معانی در کتب مختلف صرفی،آن ها را در این جا ذکر کرده ایم.

1.    تعدیه :
به معنای متعدی کردن فعل ثلاثی مجرد است
یعنی فعل لازم را دارای مفعول به و فعل متعدی(مفعول دار)را اگر یک مفعول داشته باشد دارای دو مفعول و اگر دو مفعولی باشد دارای سه مفعول  و به همین منوال می باشد.
 مانند ذهب زید=زید رفت         اذهب زید بکرا=زید بکر را برد  
2.    صیرورت :
یعنی دارای مبدا فعل شدن فاعل یا مفعول را دارای مبدا فعل کردن
یعنی فاعل تبدیل می شود به اسمی ،که دارای ماده و ریشه اصلی فعل است و یا مفعول را، تبدیل می کنیم به اسمی که دارای معنای ماده و ریشه است.
مانند ارکبت زیدا=زید را دارای مرکب کردم(زید دارای مرکب شد)
3.    مفعول را دارای صفتی یافتن
یعنی مفعول را در ذهنمان دارای صفتی خاص می یابیم که معنای آن از ریشه فعل گرفته شده است.
مانند اعظمت الله-=خدا را با عظمت یافتم
4.    دخول فاعل در زمان یا مکان :
به معنای دخول فاعل در ماده فعل است. اگر ماده فعل زمانی بود فاعل در زمان ماده فعل وارد می شود.اگر هم ماده فعل مکانی بود فاعل در مکان ریشه فعل داخل می شود.
مانند اصبح زید=زید داخل صبح شد
در ضمن این معنا مثال ثلاثی مجرد ندارد
5.    دخول فاعل در مکان یا زمان یا عدد:
به همان معنای فوق
6.    رسیدن وقت:
یعنی فرارسیدن وقت ماده فعل برای فاعل.
البته در این نوع معنی باید بین ماده فعل و فاعل ارتباطی معنایی وجود داشته باشد.
مانند احصد الزرع=وقت حصاد رسید،اقطف الثمر=  وقت قطف(چیدن)میوه رسید
7.    سلب :
یعنی سلب مبدا فعل از مفعول بی واسطه یا باواسطه. به عبارتی دیگر از مفعول چیزی را که ماده فعل است و فعل از آن تشکیل یافته است سلب کرده و می گیریم.
مانند اعجمت الکتاب=عجمه و ابهام کتاب را برطرف کردم،انشطت الحبل=انشوطه ریسمان را باز کردم
البته گاهی هم در معنای سلب مبدا فعل از فاعل به کار می رود مانند افلس زید=زید اموالش(فلس)را از دست داد
8.    تعریض :
در معرض قراردادن.در واقع مفعول را در معرض کاری قرار می دهیم اما الزاما آن عمل روی آن انجام نمی شود.بلکه باید عاملی درونی هم در مفعول باشد که آن عمل روی آن صورت بگیرد.مثلا وقتی کتابی را در معرض فروش قرار می دهیم،الزاما به فروش نمی رود.
 مانند اباع زید کتابه=زید کتابش را در معرض فروش قرار داد
9.    مطاوعه:
این معنا عکس معنای تعدیه است و به معنای اثرپذیری می باشد.این معنا فعل متعدی را لازم و فعل دو مفعولی را یک مفعولی و سه مفعولی را دو مفعولی می کند.
مانند کبّ زید الاناء=زید کاسه را واژگون کرد           اکبّ الاناء=کاسه واژگون شد
10.    ضد معنای ثلاثی مجرد:
که معنای عکس فعل ثلاثی را می دهد.یعنی مفعول دارای صفتی می شود ضد معنای ماده فعل به کار برده شده.
مانند نشطت الحبل=ریسمان را بستم           انشطت الحبل=ریسمان را باز کردم.
11.    معنای ثلاثی مجرد همراه تاکید و مبالغه:
که تاکید می کند معنای فعل ثلاثی مجرد را
مانند قال زید البیع=زید معامله را به هم زد          اقال زید البیع=زید معامله را با جدیت به هم زد
12.    نسبت:
نسبت فعل به غیر فاعل به طوری که فاعل متعلق به آن غیری باشد که فعل به آن نسبت داده می شود
 مانند اجرب الرجل=شتر یا گوسفند آن مرد جرب(یک نوع بیماری)گرفت
13.    معنی ثلاثی مجرد:
همان معنای ثلاثی مجرد را می دهد
مانند قلته البیع =معامله را به هم زدم            اقلته البیع=معامله را به هم زدم
14.    اختیار:
یعنی فاعل معنای ماده فعل را اختیار کرد.یعنی فاعل معنای فعل را گرفت و دارای معنای فعل شد.
 مانند اتلد زید=زید تالدی را اختیار کرد
15.    هجوم:
اطلعت علیهم=بر آنان هجوم بردم
16.    تسمیه :
به معنای نامیدن است
 مانند اکفرته=او را کافر خواندم
17.    وصول:
رسیدن به مفعول است.یعنی فاعل با توجه به ماده فعل و از آن طریق به مفعول می رسد
اغفلته=غفلتم به او رسید
18.    تکثیر:
به معنای کثرت در ماده فعل برای مفعول است
 مانند اغلقت الابواب=درهای زیادی را بستم
19.    نفی غریزه:
یعنی کاری را به صورت غیر عادی انجام داد.
مانند اسرع=بیش از طبیعی سرعت داد

فصل سوم

تجزیه و تحلیل

مقدمه:
در مفاهیم زبان شناسی آمده است که کودک در ابتدای امر از الفاظ ساده استفاده می کند که کلمات کوتاهی هستند اما به مرور زمان برای انتقال مفاهیم جدیدتر مجبور است ترکیبات پیچیده تری را به کار ببرد
در جامعه نیز همین طور است در ابتدا کلمات بسیار ساده اند اما به مرور کلمات پیچیده تری را واضعان هر زبان وضع می کنند تا مفاهیم جدیدتر را منتقل کنند
در زبان عربی وضع این کلمات جدید و پیچیده تر (نسبت به کلمات ساده ابتدایی) مربوط به زمان شکوفایی زبان عربی است و از آنجا که اضافه کردن این کلمات جدید کار هرکسی نیست این وظیفه برعهده افراد ذی نفوذ بوده است و این افراد کلماتی را در قالب اوزان ثلاثی مزید و رباعی و خماسی وضع کردند که حاوی معانی جدیدتر و پیچیده تر است .
باری به دست آوردن معنای یک فعل باید به استعمال آن فعل در زبان عرب نگاه کرد و در واقع رجوع ما به کتاب لغت هم به نوعی به صورت غیر مستقیم رجوع به استعمالات عرب زبانان است.
در این بخش ما به دنبال این هستیم که ایا واقعا اعراب برای افعالی که داخل در باب افعال می شدند-همان طور که در فصل پیشین گذشت-بالغ بر بیست معنا اراده کرده اند یا نه،می توان با کمی دقت و بررسی یک سری از معانی را به یک دیگر ارجاع داد و به معانی کمتری رسید.
در واقع هدف ما در این فصل این است که به یک معنای جامع  و واحد برسیم و اگر هم نمی توان به یک معنا رسید حداقل معانی تقلیل یابد نه این که فقط وجه تقسیم بندی را عوض کنیم و همان تعداد معانی را به گونه دیگری بیان کنیم
معنای مجاز:بحثی که لازم است تا در این جا مطرح شود،این است که بررسی کنیم آیا تمام معانی که برای یک فعل به کار می رود معنای واقعی آن است یا نه معنایی مجازی است که برای آن استعمال شده است.
برای روشن تر شدن موضوع مثالی می زنیم،گاهی اوقات ممکن است برای ازایش تاثیر و زیبایی کلام به فرد ترسویی بگوییم تو چه قدر شجاعی.در این جا مراد ما از شجاع خطاب دادن طر مقابل منظورمان شجاعت او نیست بلکه به کنایه به او می گوییم تو چه قدر شجاعی که تاثیر کلاممان بالاتر برود .اما در این جا ممکن است کسی که از بیرون به زبان فارسی نگاه می کند برای علم نداشتن به این ظرافت های ادبی معنای مجازی را به عنوان معنای اصلی به کار ببرد و یکی از معانی شجاع بودن را کعنای عکس آن یعنی ترسو بودن تلقی کند.
عین این مطلب در زبان عربی هم صادق است.یعنی ما وقتی می خواهیم به کسی بگوییم که صفتی را دارا نیست یا بالعکس برای افزایش تاثیر کلاممان فعل عکس معنای آن را اتخاذ می کنیم تا اثرگذاری بیشتری داشته باشد.


قول صرف کاربردی در باب ارجاع معانی باب افعال  
به طور کلی می توان برای باب افعال دو معنی در نظر گرفت و باقی معانی را به این دو معنا ارجاع داد (غیر از معنای عکس)
1.    جعل:
در واقع نوعی تعدیه است و خود بر سه قسم است
دسته اول)به نوعی تعدیه بیرونی است یعنی در جهان خارج وجود دارد
ذهب زید =زید رفت        اذهب زید بکرا=زید بکر را برد
ملاحظه می شود که در این مثال فعل ما یک عمل ملموس است که نمود بیرونی دارد.
دسته دوم)نوعی تعدیه درونی است یعنی در داخل ذهن است
در واقع همان مفعول را بر صفتی یافتن است مانند اعظمت الله=خدا را با عظمت یافتم (او را در درونم با عظمت یافتم)
در این جا نیز میبینیم که عمل ما در داخل ذهن ما است و دیده نمی شود.
2.    نقل:
خود به چهار صورت است
دسته اول)وارد شدن فاعل در مبدا فعل
یعنی منتقل کردن فاعل به مبدا فعل که خود باز به دو حالت می تواند باشد :
یا فاعل در عین انتقال به مبدا فعل صاحب آن نمی شود یا صاحب آن می شود.
1)صاحب مبدا فعل نمی شود و بدین شرح است:
الف)مبدا فعل، ماده مکانی است که در این صورت به معنای ورود فاعل به مکان مبدا فعل است
مانند انجد=دخل فی النجد=داخل سرزمین نجد شد
ب)مبدا فعل ،ماده زمانی است که در این صورت به معنی ورود فاعل به زمان  مبدا فعل است
مانند اصبح=دخل فی الصبح=داخل صبح شد
ج)مبدا فعل ،ماده عددی است که در این صورت به معنی رسیدن فاعل به تعداد عددی که فعل از آن اشتقاق یافته است
ماننداعشر العدد=عدد به ده رسید
2)صاحب مبدا فعل می شود:
مبدا فعل ،غیر از موارد فوق(مکان،زمان،عدد)باشد که در این صورت  فاعل داخل در ماده مبدا فعل می شود و در ضمن صاحب آن هم می شود
مانند اعسر الشی ء=شی ء سخت شد (صار شیء ذا عسره=شی دارای سختی شد)
اقفر البلد=سرزمین داخل در قفار(ویرانی) شد (صار البلد ذا قفار=سرزمین صاحب ویرانی شد و ویران شد).
نکته:الیته گاهی اوقات به دلیل وجود قرینه معنایی جمله را خلاصه کرده و فاعل حقیقی جمله حذف می شود
مانند:اجرب زید=شتر زید بیماری جرب گرفت ،که در اصل اجرب ناقه الزید بوده ،که چون بیماری جرب مخصوص شتر است دیگر در اینجا ناقه ذکر نشده است.

دسته دوم)وارد کردن مفعول در مبدا فعل
یعنی منتقل کردن مفعول به ماده فعل.
که در واقع این است که ما مفعول را منتقل به مبدا فعل می کنیم ،اما الزاما مفعول داخل در آن نمی شود .به عبارت دیگر آن را در معرض ماده فعل قرار دادیم،حال می خواهد داخل آن بشود خواه می خواهد نشود.
مانند اباع زید کتابه=زید کتابش را به فروختن داخل کرد=زید کتابش را در معرض فروختن داخل کرد=زید کتابش را در معرض فروش قرار داد(زید کتابش را منتقل به در معرض فروش بودن کرد)
نکته:ممکن است اینجا سوالی مطرح شود و آن هم این است که تفاوت این معنا با تعدیه چیست؟ در اینجا می گوییم در تعدیه ما کلمه را مفعول قرار داده ایم اما در اینجا فقط آن را در معرض عمل و تعدیه قرار داده ایم و آن فعل الزاما روی کلمه مورد نظر اجرا نشده.
اذهب زیدا=زید را برد
اباع کتاب=کتاب را در معرض فروش قرار داد

دسته سوم)خارج شدن فعل از مبدا فعل یا خارج کردن مبدا فعل از مفعول که به سلب مشهور است
که در واقع منتقل کردن معنای فعل به معنای غیر آن (عکس معنای آن)است.
ماننداعتبنی=ازال منی عتاب=عتاب را از من منتقل کرد به بیرون=عتاب را از من بیرون کرد
اعجمت الکتاب=عجمه را از کتاب منتقل کردم به بیرون=عجمه را از کتاب برطرف کردم.
معانی مجاز: در اینجا ناگفته نماند برخی معانی در معنای مجازی خود استعمال می شوند مثلا وقتی کسی کاری را خراب کند ما برای تاکید بیشتر به او میگوییم کارت چقدر درست است درحالی منظورمان معنای عکس آن است اما به دلیل کثرت استعمال آن در معنای مجاز آن به اشتباه کسانی که تازه درحال مطالعه زبان فارسی هستند میپندارند یکی از معانی فعل در زبان فارسی معنای عکس آن است و به همین صورت در زبان عربی که بعضی اوقات یکی از معانی برخی ابواب را معنای عکس آن ها میدانیم.
یک از این ابواب باب افعال است.در این باب گاهی اوقات برای تاثیر و تاکید بیشتر کلام یک فعل را در معنی عکس آن به کار میبریم که البته این فراگیر نیست و فقط هرجا که به دنبال افزایش تاثیر کلام باشیم از آن استفاده می کنیم.
مانند اشجعت که به معنای ترسو هستی به کار می رود و در اصل به فرد ترسویی به کنایه می گوییم تو چه قدر شجاعی که منظورمان عکس آن است.در ایجا میبینید که برای تاکید بیشتر اینطور استعمال شده
دسته چهارم)افزایش اثر و تاکید بر فعل.
به عبارتی دیگر منتقل کردن معنای فعل به معنایی فراتر و موثرتر از حالت عادی آن است که تاکید و مبالغه مربوط به همین بخش است.
مانند اسرع=بیش از حد عادی سرعت گرفت
نقدی بر نظر صرف کاربردی
در این جا لازم است به آقای کشمیری «نویسنده محترم صرف کاربردی»بگوییم درست است شما کل معانی را به دو معنا ارجاع دادید ام حالا مشکلی دیگری پیشروی ماست،و آن این است که حال که ما چند معنا را مثلا به معنای نقل ارجاع دادیم ،حال باید ببینیم منظورمان کدام یک از معانی ذیل معنای نقل است و باز دوباره میبینیم همان معانی اراده شده قبلی ،این بار در هیئت نقل و جعل پیش روی ماست.
بنابراین در واقع ما معانی را کمتر نکردیم بلکه همان تعداد معانی را به نحوی دیگر آورده ایم و این هدف ما از این تحقیق نیست بلکه همان طور که در مقدمه این فصل آمد هدف رسیدن به معنای جامع و واحدی است که راحت تر بتوان در باب معلنی این باب حبت کرد.

قول نگارنده در باب معانی باب افعال
نگارنده پس از بررسی معانی و تجزیه و تحلیل آن ها به این نتیجه رسید که واقعا می توان یکسری معانی را ذیل یک معنا مطرح کرد و ان ها را بدین صورت دسته بندی کرد
1.تعدیه:در ذیل این معنای می توان معانی زیر را وارد کرد
صیرورت،مفعول را دارای صفتی یافتن،دخول فاعل در مکان یا زمان یا عدد،تعریض ،اختیار،تسمیه،هجوم،وصول،تعدیه
با مشاهده معنای موارد فوق میبینیم که در همه آن ها در واقع نوعی تعدیه وجود دارد که به خاطر آن فاعل یا مفعول متصف به صفتی می شوند که ریشه آن صفت برمی گردد به ماده فعل.گاهی این فعل ریشه ی عددی دارد که فاعل متصف به صفتی عددی می شود گاهی ریشه ای زمانی دارد و گاهی ریشه های دیگر
2.نسبت:در ذیل این معنا هم معنا هم می توان معانی زیر را وارد کرد
رسیدن وقت،نسبت
مشاهده می شود در معانی ذیل بخش نسبت معانی مطرح شده که از نوعی نسبت حکایت دارند مثلا ما در فعل احصد الزرع محصول زراعی را به درو کردن نسبت داده ایم.
3.تاکید ثلاثی مجرد:در ذیل این یکی هم معانی زیر وارد می شود
معنای ثلاثی مجرد همراه تاکید،نفی غریزه،تکثیر
مشاهده می شود در تمام معانی مطرح شده به نوعی تاکید و مبالغه و تکثیر وجود دارد و در واقع کاری بیش تر از حد طبیعی فعل صورت گرفته است.
4.مطاوعه:در ذیل این بخش ناچاریم فقط معنای مطاوعه را بیاوریم و معنای دیگری به آن قابل بازگشت نیست
5.معانی مجاز:در ذیل این بحث ما دو معنای زیر را وارد می کنیم
سلب،ضد معنای ثلاثی مجرد
در واقع دو معنای فوق که تفاوت های ظریفی با یک دیگر دارند که البته در فصل پیش ذکر شده است،اصلا معنای فع ثلاثی مزید باب افعال نبوده اند و از اول به صورت مجازی استعمال می شده اند و به خاطر کثرت استعمالشان ما به اشتباه معانی مذکور را برای آن ها به عنوان معنای اصلی در نظر گرفته ایم.

6.معنای ثلاثی مجرد:در ذیل این بخش هم که خود معنای ثلاثی مجرد بحث می شود حال باید بررسی کرد که آیا این که ما این فعل را هم معنای ثلاثی مجرد آن بگیریم درست است یا نه و آیا این حرف با قاعده زیاده المبانی تدل علی زیاده المعانی جور در می آید یا نه.به هر حال به قول بنده شاید واقعا مراد از استعمال فعلی که در این معنا غرض گرفته شده معنای دیگری بوده که ما به اشتباه معنایی مطابق با معنای ذکر شده«معنای ثلاثی مجرد»را برای آن فرض گرفته ایم به علاوه که وقتی این حرف تقویت می شود که ببینیم تنها کتبی قائل به معنای ثلاثی مجرد برای باب افعال هستند که از کتب متاخرین علم صرف هستند و از کتب جدید و دانشمندان جدید کسی موید این مطلب نیست و ممکن است علمای فعلی این معنا را رد کرده باشند و مثلا مرحوم رضی«ره»که قائل به این معنا است در تحلیل معناشناسی خود اشتباه کرده باشد.
علی ای حال حتی اگر این حرف درست باشد و یکی از معانی باب افعال معنای مطابق با فعل ثلاثی مجرد باشد،باز هم آسمان به زمین نیامده است و ما این را به عنوان یک مورد استثنا در علم صرف و معانی ابواب به حساب می آوریم.
.

نتیجه:

ملاحظه می شود که نیازی به جمع آوری تمام معانی مطرح شده در کتب صرفیون ،در باب معانی باب افعال نیست. بلکه می شود کل معانی را به چند معنا ارجاع داد ،در ضمن ملاحظه شد که برخی معانی باب افعال اصلا معنای اصلی آن نیستند، بلکه معنای مجازی آن هستند که به دلیل کثرت استعمال ،به اشتباه برخی آن را به عنوان معنای اصلی کلمه به کار برده اند.
به علاوه نکته دیگری که به آن رسیدیم این است که برخی معانی ممکن است در اثر سوءبرداشت ما به عنوان یک معنا گرفته شده باشند و در حقیقت آن معنا را ندارند مانند معنای ثلاثی مجرد که به عنوان یکی از معانی باب افعال گرفته شده است.
منابع و مآخذ
1.    حمید محمدی،صرف متوسطه،قم ،دارالذکر،جلد 1،چاپ شصت و شش،1387
2. عبدالرسول کشمیری،ضرف کاربردی،مشد،موسسه مطالعات راهبردی علوم معارف اسلامی،چاپ اول،بهار 1394
3.عبدالرسول کشمیری،صرف کاربردی،مشهد،موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف و اسلامی،چاپ اول،تابستان 1392
4. علی عرب خراسانی،درسنامه صرف ،قم ،نشر المصطفی،چاپ دوم،تابستان 1389
5.محمدرضا طباطبایی،صرف ساده،قم،دارالعلم،چاپ هشتاد و پنج،1394
6. مصطفی جمالی،مغنی الفقیه،مغنی الفقیه،قم،دارالفکر،چاپ سوم،1392
7.نظام نیشابوری،شرح نظام،قم ،مکتب عزیزی،چاپ هفتم،بی تا




 


مدرسه علمیه حقانی

استفاده از مطالب این سایت بلامانع می باشد.