بسم الله الرحمن الرحیم

 

 

فهرست مطالب
مقدمه:  ........................................................................................  2
فصل اوّل: کلیّات  ............................................................................  3
مفهوم شناسی:   .......................................................................... .3
فصل دوّم: موضوع علم منطق چیست؟  .............................................. 4
بخش اوّل: موضوع علم چیست و در آن به چه چیزی پرداخته می شود؟....4
بخش دوّم: علم منطق چیست؟ ........................................................ 6
بخش سوّم: موضوع علم منطق چیست؟  ..........................................  7
فهرست منابع  ...............................................................................  9


مقدمه:
انسان در زندگی از علوم مختلفی استفاده می کندوبرای اینکه این علوم را به خوبی یاد بگیرد باید ماهیت وموضوع آن علم را بشناسدویکی از این علوم که انسان در زندگی روزمره از آن استفاده می کند منطق است وچون طلاب با علم منطق سرو کار دارند به این مسئله پرداخته شدومسئله ای که در این پژوهش به روش کتابخانه ای به آن پرداخته شده است موضوع علم منطق می باشدکه اگر رجوعی به کتب منطقی داشته باشیم روشن می شود که منطقیون ،علم منطق را به موضوع وغایت و...تقسیم کرده اند.
سؤال اصلی:موضوع علم منطق چیست؟
سؤالات فرعی:رئوس ثمانیه علم چیست؟
موضوع علم چیست؟
علم منطق چیست؟
در این پژوهش ابتدا رئوس ثمانیه علم بررسی شده است وسپس به بحث مفهوم شناسی که بحث موضوع علم بیان شده که در آن اقوالی است پرداخته شده است.


فصل اوّل: کلیّات

مفهوم شناسی:
-    موضوع:
… يطلق على معان. منها الشي‏ء الذي عيّن للدلالة على المعنى. و منها الشي‏ء المشار إليه إشارة حسّية و قد سبق كلاهما. و منها المحكوم عليه في القضية الحملية و هو اصطلاح المنطقيين و قد سبق لفظ الحملية. و منها المحلّ المستغني عن الحال مطلقا أي من جميع الوجوه و قد سبق في لفظ المحل. و منها ما هو مصطلح أهل الحديث و هو الحديث الكذب على رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلم و ...  ‏
-    علم:
عَلِمَ‏ يَعْلَم‏ عِلْما، نقيض جهل .‏
عَلِمَ‏: [علم‏]. (ف). عَرِفَ، دَرَى، عَهِدَ، أَلَمَّ ب، تَبَيَّنَ، أَدْرَكَ، تَنَسَّمَ، خَبِرَ.
-    منطق:
[المَنْطِق‏]: الكلام. ‏ و كلام كل شي‏ء: مَنْطِقُه‏


فصل دوّم: موضوع علم منطق چیست؟

بخش اوّل: موضوع علم چیست و در آن به چه چیزی پرداخته می شود؟

مقدّمه: هر علمی داری هشت محور اساسی است که با بیان آن محور ها برای علم و تبیین آن ها، علم برای مخاطب تبیین می شود. که در اصطلاح به ان ها رئوس ثمانیه گفته می شود، حال صرف نظر از اختلافاتی که بین بعضی علما بر روی این که بعضی موارد این موارد هشت گانه اصلا می توانند مطرح شوند یا نه به بیان این هشت مورد می پردازیم:
رئوس ثمانیه عبارتند از: 1- تاریخچه 2- سِمَت 3- جنس 4-مرتبه 5- تعریف 6- فایده 7- موضوع و 8- ابواب.
پرداختن به همه ی موارد رئوس ثمانیه به علّت خارج بودن از رسالت این پژوهش بیان نمی شوند و تنها به بیان موضوع علم می پردازیم.
موضوع العلم: و لکل علمٍ موضوعٌ – کالعدد للحساب – و ربّما یقارن امرا غیره، کالمعقولات الثّانیة من جهة ما یتوسّل بها من المعقولات الحاصلة إلی المستحصلة لهذا العلم، ...  فالموضوع: هو ما یبحث فی ذلک العلم من اعراضه الذّاتیّه، أعنی لواحقه الّتی تلحقه لذاته - کالتّعجّب اللّاحق للانسان لذاته – أو لجزئه – کالحرکة الاختیاریّه اللاحقة له بحسب کونه حیواناً – أو لعرض ذاتیّ أولیّ – کالضّحک اللاحق له بحسب کونه متعجّبا - . و ذلک مثل العدد لعلم الحساب فانّه یبحث فی علم الحساب اللواحق العدد و عوارضه الذّاتیه. اذا عرفت هذا فنقول: الموضوع امّا ان یکون شیئاً واحدا او اشیاءاً کثیرة ...  
موضوع هر علم عبارت است از آنچه که علم به خاطر آن وضع شده است، به عبارت دیگر علمی که می خواهیم در باره اش سخن به میان اوریم، برای چه چیزی معلوم کردن چه چیزی وضع شده است؟ که در موضوع علم به آن پرداخته می شود.

البتّه اشکال مشهوری در این باب است که در تعلیقه ای بر حاشیه ملّا عبدالله چنین آمده است که: «حاصل الإشکال أنّ عدّ الموضوع من اجزاء العلوم غیر صحیح لأنّه أما مذکورٌ فی ضمن بقیّة الاجزاء أو إنّه لیس بجزءٍ للعلم بل هو من مقدۀمات الشروع فی العلم.»   که با این بیان می رساند که بعد از قیل و قال ها در باب این که موضوع جزء رئوس ثمانیه آورده شود یا نه نتیجه اشکال این شده که اقوال دو دسته شده اند که عده ای گویند جزء مستقلی است و عده ای گویند جزئی است در ضمن اجزاء دیگر. و از آنجایی که رسالت این پژوهش بررسی این اختلاف ها نیست به بیان آن اقوال پرداخته نمی شود.


بخش دوّم: علم منطق چیست؟ (به عبارت دیگر تعریف علم منطق)

منطق، علمی است که در آن از قوانین نفس الامری اندیشه یا به تعبیری از روش شناسی تفکّر سخن به میان می آید.  بعد در پاورقی همین منبع ذکر شده است که منطق دانان به سه جهت علم منطق را تعریف کرده اند، تعریف به موضوع، به مسائل و تعریف به غایت. که این نوع تعریفی که در این جا رائه شد تعریف به مسائل علم منطق بود.
تعریف به موضوع مثل: صناعةٌ متعلّقةٌ بالنظر فی المعقولات الثانیة علی وجه یقتضی تحصیل شیء مطلقا ممّا هو حاصلٌ عند النّاظر، أو یعین علی ذلک.
تعریف به غایت مثل: آلة قانونیّة تعصم النسان مراعاتها عن أن یضلّ فی فکرِه.
که البتّه تعریفی که مرسوم بین منطق دانان است و به آن علم منطق را تعریف می کنند غالبا تعریف به غایتش می باشد. مثل الشهرزوزی در شرح حکمت اشراق و قطب الدین در درة التّاج و شیخ طوسی در شرح اشارات و التنبیهات مع المحاکمات و ...


بخش سوّم: موضوع علم منطق چیست؟

حال در این فصل به اصل مطلب که پرسش از موضوع علم منطق بود پرداخته می شود.
موضوع المنطق هو المعقولات الثانیه المستنده الی المعقولات الاولی من حیث یتوصل بها من معلوم الی مجهول
 
هر علمی دارای موضوع حقیقی یا اعتباری است بنا بر این،علم منطق هم دارای موضوعی است .از نظر ابن سینا،موضوع علم منطق "معقولات ثانیه" است که در فلسفه اسلامی معقولات به سه دسته تقسیم شده اند:
معقولات اولی یا ماهیات:مفاهیمی که از خارج وارد ذهن می شوند  ومحمول برای افراد قرار می گیرند،بنلا بر این موصوف این دسته از معقولات خارجی هستند.
معقولات ثانیه منطقی :مفاهیمی که از خارج وارد ذهن نشده،بلکه ذهن آنها را با فراهم شدن معقولات اولی در ذهن و مقایسه بین آنها و یا مقایسه آنها با افرادش می سازد وموصوف این معقولات مفاهیم ذهنی است ،نه امور خارجی.
معقولات ثانیه فلسفی:مفاهیمی که ذهن ،آنها را نیز با مقایسه وفعالیت های خود می سازد،ولی افراد خارجی بدان ها متصف می شوند.
از آن نظر که ما را به مجهولات می رسانند ویا در رسیدن به آن نافع یا مانع اند.   
برخی دیگر از منطق دانان ،موضوع این دانش را خود معلومات تصوریه یا تصدیقیه ویا تصور وتصدیق از آن حیث که موصل به تصور وتصدیق دیگرند قرار داده اند.
 از نظر برخی از نیز، رأی دوم به رای نخست بازگشت می کند .
تفاوت این دو رای در قالب مثال بیان می شود:مثلا اگر انسان مجهول باشد وما با تعریف حدی بگوییم:"انسان-حیوان ناطق است".طبق رای ابن سینا موضوع منطق "حیوان ناطق "از آن نظر که ما را به تصور "انسان "می رساند نیست که نظریه دوم بدان تن داده است-بلکه موضوع،جنس بودن "حیوان"وفصل بودن "ناطق"وحد بودن "حیوان ناطق"است که ما را در رسیدن به محدود یاری می رساند بنا بر این به جای "انسان"وحد آن،می توان "اسب"وحد آن را جایگزن کرد وگفت "اسب حیوان صاهل است".
باز در این تعریف ،حد حیوانیت وصاهلیت دخالت ندارد بلکه جنس بودن حیوان وفصل بودن صاهل در تعریف موثر است.با این توضیح،می توان نادرستی سخن کسانی  که رای  دوم را به رای نخست برمی گردانند دریافت.
موضع هر دانشی ،از مبادی تصوری آن به حساب می آید بنابراین موضوع علم منطق نیزاز مبادی تصوری علم منطق است وباید در فلسفه اثبات شود بدین ترتیب اثبات معقولات ثانیه  ونحوه وجود آن ها به عهده فلسفه است واز آن جا که امروزه فلسفه هر علمی ،به طور جداگانه مورد کاوش قرار می گیرد در این صورت موضوع منطق (معقولات ثانیه) باید در فلسفه ی علم منطق بررسی شده است  ونحوه ی وجود آن تبیین گردد.


فهرست منابع

1.    ابن ترکه ،المنهاج فی المنطق.
2.    ابوالحسنی، محمد امین، قبسات الیقین، تعریف منطق، ص 26، نشر موسسه امام خمینی رحمة الله علیه، 1392 هـ ش.
3.    الحسین الدّشتی سیّد مصطفی، تعلیق بر حاشیه ملا عبدالله، اجزاء العلوم، ص210، نشر دارالتّفسیر، 1390 هـ ش.
4.    الحکمة المتعالیه.
5.    الشفا المدخل.
6.    شمس العلوم.
7.    العلامة الحلیّ، جمال الدین حسن بن یوسف، الجوهر النّضید فی شرح منطق التّجرید، ص 326، انتشارات بیدار، 1385 هـ ش.
8.    قطب الدّین شیرازی، درّة التّاج.
9.    کتاب العین.
10.    کشّاف اصطلاحات الفنون و العلوم.
11.    لسان العرب.
12.    محمد بن محمّد بن طوسی، شرح اشارات و التّنبیهات مع المحاکمات.
13.    المعتبر صفحه6.تنزیل الافکار،در تعدیل المعیار فی نقدتنزیل الافکار.
14.    المعتبر صقحه6وابهری ،تنزیل الافکار،در تعدیل المعیار فی تنزیل الافکار، در منطق ومباحث الفاظ .
15.    المکنز العربی المعاصر.
16.    منطق المشرقیین .


مدرسه علمیه حقانی

استفاده از مطالب این سایت بلامانع می باشد.